انجمن علمی دانشجویان تاریخ دانشکده ادبیات و علوم انسانی دانشگاه تهرانپژوهش در تاریخ2322-122412220230823A look at the Story of Alphabetic Reforms in Turkiyeنگاهی به ماجرای تغییر الفبا در ترکیه153197204FAمحمدشندانشگاه تهران0000-0002-1329-5819Journal Article20240602From the end of the 18th century and then with the Ottoman Empire's entry into the Tanzimat era, reforms took place in the political, cultural, military, and economic spheres. As a result, many debates about these reforms emerged. Among the most controversial of these debates was the question of reforming or changing the alphabet, which the debate continues so far. The current study by examining the course of the alphabet change in Turkey from the end of the Ottoman times to the beginning of the Republic seeks to identify the critical and influential factors of the alphabet change in Turkey and reveal the historical process of this issue. According to this research, the Ottoman elites from the middle of the 19th century realized the need to change the alphabet and many debates occurred about the alphabet. With the abolition of the Ottoman Empire and the establishment of the Republic of Turkey, the issue of changing or reforming the alphabet has received more attention and was personally pursued by himself Ataturk, president of the newly established Republic of Turkey. And on 1 November 1928 with the passing of the “ Law on the Adoption and Implementation of the Turkish Alphabet “ the Alphabetic revolution took place.از اواخر قرن 18م. و پس از آن با ورود امپراتوری عثمانی به عصر تنظیمات، در کنار اجرای اصلاحات در ابعاد مختلف سیاسی، فرهنگی، نظامی و اقتصادی، مباحثات زیادی نیز دربارۀ این اصلاحات انجام شد. از جملۀ مناقشهبرانگیزترین این اصلاحات، مسئلۀ اصلاح یا تغییر الفبا بود که بحث بر سر آن تا اکنون نیز ادامه دارد. پژوهش حاضر با بررسی سیر تغییر الفبا در ترکیه از اواخر عصر عثمانی تا اوایل جمهوریت، به دنبال آن است تا ضمن ارائۀ تاریخچۀ این بحث، عوامل مهم و تأثیرگذار تغییر الفبا در ترکیه را مشخص نماید. بر اساس این پژوهش، نخبگان عثمانی از اواسط قرن 19م. به لزوم تغییر الفبا پی برده و همواره مباحثاتی دربارۀ آن در جریان بود. با الغای سلطنت عثمانی و تأسیس جمهموری ترکیه، بحث تغییر الفبا بیش از پیش مورد توجه قرار گرفته و مشخصاً از سوی رئیسجمهور ترکیه پیگیری شد و در تاریخ 1 نوامبر 1928 با تصویب «قانون دربارۀ قبول و تطبیق حروف ترکی» انقلاب حرف در ترکیه به وقوع پیوست.https://pdtsj.ut.ac.ir/article_97204_8939c8391edaf667a6de70be72deeeb8.pdfانجمن علمی دانشجویان تاریخ دانشکده ادبیات و علوم انسانی دانشگاه تهرانپژوهش در تاریخ2322-122412220230823Reforms in the Umayyad periodاصلاحات در دورۀ اموی354697235FAمحمدشهیدیدانشگاه خوارزمیمحمدصالحمعززینیادانشگاه تهرانJournal Article20230120At the end of the Umayyad rule, much opposition existed in the territory under their control in Iraq, Syria, and Iran. The main reason for this issue was tribal and racial prejudices, difficult living conditions, and payment of jizya and tribute. The harsh and strict policies of the Umayyad rulers, including Hajjaj ibn Yusuf, intensified widespread movements and opposition, such as the rebellion of Abdul Rahman ibn Ash'ath; therefore, some Umayyad caliphs and emirs made reforms to reduce differences and prevent the collapse of the caliphate. The reforms of Umar ibn Abd al-Aziz were successful at first, but his early death prevented the continuation of the reform process and the next caliph tried to remove his actions. At the end of the Umayyad rule, Yazid III and also the governor of Khorasan, Nasr ibn Sayyar, attempted to control the rapid process of opposition by pursuing reforms, but none of these efforts prevented the collapse. The renewed energy of the Abbasids with the original early Islamic slogans was able to bring the people with them and destroy the Umayyad-Islamic royal government. The issue of this research is the reform measures of the caliphs and Umayyad rulers, especially their political and economic reforms. This research is organized in library style with a focus on Islamic historiographical sources. The authors claim that the Umayyad period's political actors considered it necessary to carry out large-scale reform measures, considering the economic and political conditions of the Islamic lands.در اواخر حکومت امویان، در قلمرو تحت سلطۀ آنها مخالفتهای زیادی در عراق عرب، شام و ایران رخ داد. علت اصلی این موضوع، تعصبات قبیلهای و نژادی، شرایط سخت زندگی و پرداختن جزیه و خراج بود. سیاستهای خشن و سختگیرانۀ حکام اموی از جمله حجاج بن یوسف باعث تشدید حرکتها و مخالفتهای گستردهای همچون شورش عبدالرحمن بن اشعث گردید؛ از همین رو بعضی از خلفا و امیران اموی جهت کاهش اختلافات و جلوگیری از فروپاشی خلافت دست به اصلاحاتی زدند. اصلاحات عمر بن عبدالعزیز ابتدا موفقیتآمیز بود، اما مرگ زودهنگام او مانع ادامۀ روند اصلاحات گردید و خلیفۀ بعدی سعی در حذف اقدامات او نمود. در اواخر خلافت اموی، یزید سوم و همچنین حاکم خراسان نصر بن سیار با دنبال کردن اصلاحات سعی در کنترل روند سریع مخالفتها نمودند اما هیچ کدام از این تلاشها مانع فروپاشی نگردید. نیروی تازهنفس عباسیان با شعارهای اصیل اولیۀ اسلامی توانستند مردم را با خود همراه کرده و حکومت سلطنتیـاسلامی امویان را منقرض نمایند. مسئلۀ این پژوهش، اقدامات اصلاحی خلفا و امرای اموی بهویژه اصلاحات سیاسی و اقتصادی آنان است. پژوهش حاضر به شیوۀ کتابخانهای و با تمرکز بر منابع تاریخنگاری اسلامی تنظیم شده است. مدعای نگارندگان این است که بازیگران سیاسی دورۀ اموی، با توجه به شرایط اقتصادی و سیاسی سرزمینهای اسلامی، لزوم انجام اقدامات اصلاحی در سطح گسترده را ضروری دانستند.https://pdtsj.ut.ac.ir/article_97235_1182d204ed4dc2d27157a9df3f5aef47.pdfانجمن علمی دانشجویان تاریخ دانشکده ادبیات و علوم انسانی دانشگاه تهرانپژوهش در تاریخ2322-122412220230823A Research on Thoughts of Abol Hassan Foroughiتحقیقی دربارۀ آراء و عقاید ابوالحسن فروغی476697236FAعلیرضاطایراندانشگاه تهرانJournal Article20240605Abol hassan Foroughi, the son of Mirza Mohammad Hossein Khan Foroughi, the founder of " House of Teachers" " Dar-o Al-Moallemin-e Markazi", who is considered as one of the most prominent character of the contemporary history of Iran. Although there is a academic research on his director at "House of Teachers", there is not any information about his thoughts and opinions. it's no exaggeration to say that his thoughts are unknown yet. It is said that his thoughts had effect on some of the members of national movement of Iran such as " Mehdi Bazargan" and "Yadollah Sahabi. But, before posing this question, it is better to analyze his thoughts and their evolution during his life in order to clarify the mentioned inquiry. This article responds not only to this inquiry what were his thoughts, but also will consider his thoughts as much as possible. The method of this research is based on description and reliance on historical sources and texts. The writer endeavors to demonstrate that Abol Hassan Foroughi in youth and when wrote his Book which is called "Science and Freedom" , thought that "Science and Freedom" are two gemstone. To reach happiness we must resort them . His mind changed after World War 1 and its consequences and some years later and in pursuit of World War 2 and its consequences which spread especially in Iran. He made a real effort to research on religious studies and religion. He came to the result that "Science" as Ideal by European couldn't resolve their Problems, but "Modern Science" caused weopenry with which the European fought with each other. This event caused that his thoughts changed intensively and during his lately days had completely different standpoint and he considered "Religion" more important than Science and Freedom for our happiness.ابوالحسن فروغی، فرزند میرزا محمّدحسین خان فروغی ذکاءالملک اوّل، مؤسس دارالمعلّمین مرکزی و یکی از رجال برجسته تاریخ ایران معاصر محسوب میشود. اگرچه درباره دوران ریاست او در دارالمعلّمین مرکزی، مطالب مفیدی در دست است؛ درباره آرا ء و عقاید وی چندان سخن گفته نشده و گزاف نیست اگر گفته شود که افکار او مجهول و مغفول مانده است. عدهای نقل کردهاند کهاندیشههای او بر روی افکار بعضی از اعضای نهضت ملّی ایران، مانند مهندس مهدی بازرگان و یداللّه تأثیر گذاشته است. امّا قبل از آنکه این مسئله مطرح شود، بهتر است افکار او و تحوّل آن در دروه زندگانی اش برای ایضاح مبحث مذکور بررسی شود. بنابراین این مقاله در پی آن است تا نه تنها به این پرسش پاسخ دهد که آراء و عقاید ابوالحسن خان فروغی چه بود، بلکه تحوّل آن را حتی الامکان بررسی کند. رویکرد این تحقیق، توصیفی و با اتکاء به متون و اسناد تاریخی است. نویسنده سعی دارد نشان دهد که ابوالحسن فروغی، در عنفوان جوانی و زمانی که کتاب "علم و آزادی" را نوشت، بر این نظر بود که علم و آزادی دو گوهر گرانبها هستند که توسل به آنها موجب سعادت است، بالاخص علم از منظر او، از مقام شامخی برخوردار بود. او در دوران ریاستش در دارالمعلمین مرکزی هم، بر همین نظر ماند. امّا به تدریج و بعد از وقوع جنگ اوّل جهانی و تبعات آن و البته سالها بعد و پس از وقوع جنگ دوم جهانی و عواقب جهانی آن که به ایران هم سرایت کرد، از نظر دوره جوانیاش دست شست و شدیداً به طرف دین و مطالعات دینی متمایل شد و به این نتیجه رسید که "علم" به عنوان کمال مطلوب یا ایدئال نزد اروپائیان، نهتنها نتوانست مشکلات آنها را برطرف کند، بلکه ادوات و آلات جنگی، یکی از دستاوردهای همان علم نو بود که اروپائیان علیه هم استعمال کردند. این مسئله موجب شد تا تحوّل عمیقی در مطالعات و افکار او رخ بدهد و در ایّام کهنسالی مواضع کاملاً متفاوتی اتخاذ کند و دین را برای سعادت بشر مهمتر از علم و آزادی تلقی کند.https://pdtsj.ut.ac.ir/article_97236_f777e975c20240f9a87014db83198760.pdfانجمن علمی دانشجویان تاریخ دانشکده ادبیات و علوم انسانی دانشگاه تهرانپژوهش در تاریخ2322-122412220230823The uprising of Khiyabani;
The life, times, and contexts of Sheikh Mohammad Khiyabani's uprising from the beginning to the fall of Azadistanخیزش خیابانی؛ زیست، زمانه و زمینههای قیام شیخ محمد خیابانی از آغاز تا سقوط آزادیستان679497237FAرضاکرمیدانشگاه خوارزمی0000-0001-8765-7491Journal Article20240605Sheikh Mohammad Khiabani is one of the figures of contemporary Iranian history who came from Azerbaijan and this region has always been the origin of many reformist movements and freedom-loving figures. Khaibani entered into political struggles during the period when Iran had turned into a force field for foreigners and revolutions and movements in other parts of the world had an effect on the formation of his uprising. The protests of the people of Azerbaijan against the1919 agreement were led by him, which showed the importance of his position among the people and sparked the formation of the Azadistan movement. Khiabani, who wanted the constitution of Tabriz, believed that the constitution had gone astray; for this reason, he considered his uprising in line with constitutionalism, but some of his mistakes led to the bloody end of this uprising. The present study is a retrospective historical report that obtained its data from various sources in a library manner and intends to examine the stages of street life and provide a better understanding of his personality, constitutionalism, and the reasons for his uprising because This review is actually a study of an important part of Iran's history in a period full of ups and downs. There are different judgments about Khiabani and his uprising, but the findings of the research doubt that any separatism about him is false and the nature of this uprising is antia-authoritarian. It can be seen from his street speeches that he is seeking to implement the constitution and has democratic and anti-reactionary goals.شیخ محمد خیابانی یکی از شخصیتهای تاریخ معاصر ایران است که از آذربایجان، خاستگاه بسیاری از نهضتهای اصلاحطلبانه و چهرههای آزادیخواه سر برآورده است. خیابانی در دورهای وارد مبارزات سیاسی شد که ایران به گودِ زورآزمایی بیگانگان بدل شده بود و انقلابها و جنبشهای دیگر نقاط جهان در شکلگیری قیام او تأثیر داشت. اعتراضات مردم آذربایجان علیه قرارداد 1919 به رهبری وی صورت گرفت که نشانگر اهمیت جایگاهش در میان مردم و بارقهای بر شکلگیری نهضت آزادیستان بود. خیابانی که از مشروطهخواهان تبریز بود، عقیده داشت مشروطه به انحراف کشیده شده است؛ از اینرو قیامش را در راستای مشروطیت میدانست، اما برخی اشتباهاتش پایان خونبار این خیزش را در پی داشت. پژوهش حاضر یک گزارش تاریخی گذشتهنگر است که دادههای خود را به شیوۀ کتابخانهای از منابع مختلف به دست آورده و قصد دارد مراحل زندگی او را بررسی و به ارائۀ شناخت بهتری از ابعاد شخصیتی، مشروطهطلبی و دلایل قیام او بپردازد؛ چرا که این بررسی در واقع مطالعۀ بخش مهمی از تاریخ ایران در دورهای پر فراز و نشیب است. قضاوتها در مورد خیابانی و قیامش متفاوت بوده اما یافتههای تحقیق شائبۀ هرگونه تجزیهطلبی در مورد او را نادرست و ماهیت این خیزش را استبدادستیز میداند. از نطقهای خیابانی میتوان دریافت که وی به دنبال اجرای قانون اساسی بوده و اهدافی دموکراتیک و ضدارتجاعی را در سر میپرورانده است.https://pdtsj.ut.ac.ir/article_97237_c28c479c4eee3232a63c526fb8f7a598.pdfانجمن علمی دانشجویان تاریخ دانشکده ادبیات و علوم انسانی دانشگاه تهرانپژوهش در تاریخ2322-122412220230823Al-Jāhiliyya: Uncertain Times of Uncertain
Meaningsجاهلیت: مفهومی مجهول با مصداق زمانی نامشخص9512097238FAپیتروبدانشگاه لیدنمحمدتقویدانشگاه تهران0000-0002-9250-1843Journal Article20240605 “Al-Jāhiliyya” evokes vivid images of idol worship, tribalist antagonisms, and violence commonly assumed to be emblematic of the Muslim representation of pre-Islamic Arabia as a “barbaric” anarchical society. Such associations, however, overlook manifold complexities of the era’s portrayal in classical Arabic literature, and this paper calls for a more nuanced reading of classical narratives of al-Jāhiliyya. Exploration of the word’s semantic shifts evidenced in Arabic lexicography and Qurʾānic exegesis between the third/ninth and seventh/ thirteenth centuries reveals that only after the fourth/tenth century did the now common Jāhiliyya stereotypes become virtually synonymous with pre-Islam. Via a survey of third/ninth century Arabic writings, this paper also explores how and why certain discourses articulated rather positive memories of pre-Islamic times.«جاهلیت» تداعیگر تصویر واضحی از بتپرستی، نزاعهای قبیلهای و خشونت است که معمولاً به عنوان کنایهای از بازنمایی عرب قبل اسلام بهعنوان جامعهای بینظم و وحشی (بربر) است. اگرچه مشابه با همین تصور، پیچیدگیهای بسیاری از تصویرسازی این دوران در ادبیات کلاسیک عرب نیز وجود دارد؛ از این رو در مقالۀ حاضر تلاش میشود که خوانشی دقیقتر از روایتهایی از «جاهلیت» صورت گیرد. بررسی تغییراتِ معنایی این واژه در کتابهای لغت و تفاسیر قرآن بین قرنهای سوم تا هفتم هجری نشان میدهد که تنها بعد از قرن چهارم ق./ دهم م. بود که واژۀ «جاهلیت» تقریباً مترادف با دوران پیش از اسلام شد. همچنین این مقاله تلاش میکند تا از طریق نوشتههای عربی قرن سوم هجری به بررسی این موضوع بپردازد که چرا و چگونه برخی گفتمانها خاطرات نسبتاً مثبتی از دوران پیش از اسلام را بیان میکند. https://pdtsj.ut.ac.ir/article_97238_75cb31c968b4c59d92e02b44c03e86a7.pdfانجمن علمی دانشجویان تاریخ دانشکده ادبیات و علوم انسانی دانشگاه تهرانپژوهش در تاریخ2322-122412220230823The Cultivation Of Tea In The Caspian Provinces Of Persiaکشت چای در استانهای مجاور دریای کاسپین12313497239FAسیدمحسنسنجریدانشگاه زنجانJournal Article20240605In the spring of 1901 Mohammad Mirza Kashif Al-Saltaneh established the first tea garden in the village of Sheikhanvar in Lahijan. Regarding his activity for tea cultivation and basically the reason for trying to cultivate this product in Iran instead of relying on imports (due to the fact that this plant is alien and non-native) no comprehensive research has been done and most researchers focus more on expanding tea consumption in the society of Iran. Although Kashif al-Saltaneh did not succeed much in the development of tea cultivation. In this context, reasons are mentioned which are mostly unsubstantiated including people in Gilan who refused to cooperate with him and tried to prevent the development of tea cultivation, or the British government, which saw its interests in danger with tea cultivation in Iran prevented him through its agents.<br />This article, which is the result of an Englishman's visit to the northern regions clearly negates these views. The date of his visit to Gilan was about 10 years after the construction of Iran's first tea garden. He left for this trip while he intended to visit the tea plantations in Georgia and was unaware of tea cultivation in Iran. In his writing, he has provided interesting information about the geographical features and climate of the northern provinces and the state of tea cultivation before the start of World War I in which one can understand some reasons for the lack of expansion of tea cultivation in this period.محمد میرزا کاشف السلطنه در بهار سال 1280 شمسی نخستین باغ چای را در قریه شیخانهور لاهیجان احداث کرد. در خصوص فعالیت او برای چایکاری و اساساً علت تلاش برای کشت این محصول در ایران به جای اتکا به واردات (با توجه به بیگانه و غیر بومیبودن این گیاه) پژوهش جامعی صورت نگرفته است و اغلب محققان بیشتر به نحوه فراگیری و گسترش مصرف چای در جامعه توجه کردهاند. هر چندکاشفالسلطنه در توسعه چایکاری توفیق زیادی نیافت. در این زمینه دلایلی ذکر میشود که عمدتا بیاستناد هستند. از جمله این که افرادی در گیلان حاضر نشدند با او همکاری کنند و درصدد جلوگیری از توسعه کشت چای برآمدند یا دولت انگلستان که منافع خود را با چایکاری در ایران در خطر میدید از طریق عوامل خود مانع او شد. این مقاله که حاصل بازدید یک انگلیسی از مناطق شمالی است آشکارا این دیدگاهها را نفی میکند. تاریخ دیدار وی از گیلان حدود 10 سال پس از احداث نخستین باغ چای ایران بود. او در حالی عازم این سفر شد که قصدش بازدید از باغات چای در گرجستان کنونی و از کشت چای در ایران بیاطلاع بود. وی در نوشته خود اطلاعات جالبی از ویژگیهای جغرافیایی و آبوهوای استانهای شمالی و وضعیت چایکاری پیش از شروع جنگ جهانی اول ارائه کرده است که در آن میتوان به برخی علل عدم گسترش چایکاری در این دوره پی برد.https://pdtsj.ut.ac.ir/article_97239_8e90a9d89eb292bb92372f787f802786.pdfانجمن علمی دانشجویان تاریخ دانشکده ادبیات و علوم انسانی دانشگاه تهرانپژوهش در تاریخ2322-122412220230823The Personality of Xerxes, King of the Kingsشخصیت خشیارشا، شاه شاهان13515297240FAفاطمهکاملیدانشگاه تهرانJournal Article20240605In the present article Sancisi-Weerdenburg attempts to paint a picture of Xerxes’ mental character and his personality according to the Greek sources especially the Histories of Herodotus, Achaemenid inscriptions and depictions, and more importantly, critique the merits of every group of sources for writing the history of Achaemenids. Her main question is whether Xerxes’ portrait and character in Classical sources and modern research agree with reality or are rooted in helleno-centric bias that has been embodied in history books generation after generation without being historically criticized. Moreover, she concentrates on the correct evaluation of Achaemenid inscriptions and the fact that they are the results of oral and written literary traditions and not the personal independent qualities of kings. Her method is examining and criticizes Greek sources, Achaemenid inscriptions, and depictions to present a new perspective on the subject. In this regard, Sancisi-Weerdenburg finally concludes: firstly, many of the questions that scholars have raised, and naturally their answers are the results of helleno-centric bias. Secondly, in examining the sources, we should take two elements into consideration before deducing about a person or an era: tradition and innovation. Thirdly, the personality of Xerxes more than reflecting a deep difference in his morals and religious policies compared to previous kings indicates the continuation of the same traditions and principles, particularly the traditions of Darius’s reign. Fourthly, issues like Xerxes’ irascible temper or his being a womanizer are not based on solid and repetitious evidence. Hence his period can even be considered the climax.سانچیزی ویردنبورخ در این مقاله تلاش دارد سیمای روانی و شخصیت خشیارشا را بر اساس منابع یونانی علیالخصوص تواریخ هرودوت، کتیبهها و سنگنگارههای هخامنشی ترسیم نماید و مهمتر از آن نقدی دربارۀ ارزش هر دسته از منابع در نگارش تاریخ هخامنشیان ارائه دهد. پرسش اصلی او مبتنی بر این است که آیا تصویر خشیارشا و شخصیت او در منابع کلاسیک و پژوهشهای جدید مطابق واقعیت است یا از تعصبات یونانمحوری سرچشمه گرفته که بدون درنظر گرفتن نقد تاریخی نسلبهنسل در کتب تاریخ تکرار شدهاند. او همچنین بر ارزشگذاری صحیح کتیبههای هخامنشی و منتج بودن آنها از سنتهای شفاهی و نوشتاری ادبی و نه خصوصیات مستقل و شخصی شاهان، تمرکز میکند. روش او مبتنی بر بررسی و نقد منابع یونانی، کتیبههای شاهی و سنگنگارهها با تلاش برای به دست دادن دیدگاهی جدید در اینباره است. سانچیزی ویردنبورخ در پایان بر همین اساس نتیجه میگیرد که اولاً، بسیاری از پرسشهای مطرح شده توسط پژوهشگران و به تبع پاسخهای آنها، حاصل تعصبات یونانمحور هستند. دوم، در بررسی منابع، پیش از استنتاج راجع به شخص یا دورهای خاص باید به دو عامل سنت و نوآوری توجه داشت. سوم، شخصیت خشیارشا بیش از آن که نشانگر تفاوتی عمیق در اخلاق و سیاستهای مذهبی او نسبت به شاهان پیشین خود باشد، نمایانگر ادامۀ همان سنتها و اصول، خصوصاً سنن دورۀ داریوش است. چهارم، مسائلی چون مزاج آتشین یا زنبارگی وی چندان بر مدارک مستحکم و مکرر استوار نیست. به همین جهت دورۀ او حتی میتواند بهعنوان اوج دورۀ هخامنشی و نه آغاز افول آن درنظر گرفته شود. https://pdtsj.ut.ac.ir/article_97240_b1a0f5f655a3abcb7037ca19165a41b0.pdfانجمن علمی دانشجویان تاریخ دانشکده ادبیات و علوم انسانی دانشگاه تهرانپژوهش در تاریخ2322-122412220230823Acquaintance with academic research databases and Historical Research Process Steps (with an emphasis on the history of Iran and Islam)آشنایی با پایگاههای علمی و مراحل پژوهش تاریخی (با تأکید بر تاریخ ایران و اسلام)15316597293FAمحمدحسینصادقیدانشگاه تهرانفرنامفرتوتدانشگاه تهرانJournal Article20240608آنچه در این جستار میآید متن بازنویسی شده ارائه محمدحسین صادقی در کارگاه «آشنایی با پایگاههای علمی» است که به همت انجمن علمی دانشجویان تاریخ دانشگاه تهران در تاریخ ۸/۱۲/۱۴۰۱ در دانشکده ادبیات و علوم انسانی دانشگاه تهران برگزار شده و اینک متن مکتوب آن به کوشش فرنام فرتوت تقدیم خوانندگان فرهیخته میشود. هدف از این جستار، معرفی مهمترین منابع و پایگاههای علمی برای دانشجویان و پژوهشگرانی است که تصمیم بر پژوهش درباره تاریخ ایران و اسلام را دارند. https://pdtsj.ut.ac.ir/article_97293_7cbe483c5e852cadcafe6c1e6ca5d984.pdf